• een inventaris opmaken van het radioactieve afval dat aanwezig is op Belgisch grondgebied en van de verschillende producenten van dit afval;
• een veilig beheersysteem voor dit afval uitwerken;
• de ontmantelingswerkzaamheden van de stilgelegde nucleaire installaties coördineren;
• de verrijkte splijtstoffen beheren.
  

Van 1985 tot 1987 maakte NIRAS een eerste bibliografische selectie van zones die mogelijk geschikt waren voor de inplanting van een oppervlaktebergingsinstallatie voor afval van categorie A, op basis van de criteria van internationale instellingen zoals het IAEA en het NEA of van nationale instellingen zoals de Amerikaanse Nuclear Regulatory Commission (NRC). Ze stelde vijf zones met gunstige geologische kenmerken voor: de zones Chimay, Custine en Marche-en-Famenne in het zuiden van het land en de zones Alveringem en Kruibeke in het noorden van het land.

In die tijd overwoog NIRAS evenwel twee alternatieven voor de oppervlakteberging van afval van categorie A: het gebruik van oude steenkoolmijnen of steengroeven en de diepe berging in een kleiformatie. Het rapport NIROND 90–01, dat in 1990 werd gepubliceerd met als titel De berging van laagactief afval: stand van zaken en vooruitzichten, kwam echter tot het besluit dat van de drie voorgestelde opties, de optie oppervlakteberging de gunstigste perspectieven bood, zowel op het vlak van de technische uitvoerbaarheid als op het vlak van de veiligheid en de kosten. Het rapport verwierp definitief de optie mijnen of steengroeven — die in werkelijkheid maar een variant op de diepe berging was — wegens het risico op besmetting van de watervoerende lagen. Het rapport herinnerde er overigens aan dat de in Mol uitgevoerde studies over de Boomse Klei de noodzaak hadden aangetoond van bijkomend onderzoek naar de chemische verenigbaarheid van het afval met het gastgesteente. Daarom besloot NIRAS, met de toestemming van haar voogdijminister (de minister die bevoegd is voor energie), haar inspanningen toe te spitsen op de studie van oppervlakteberging. (Frankrijk en Spanje hadden dezelfde keuze gemaakt voor hun afval van categorie A en bouwden in die tijd respectievelijk de bergingsinstallaties van Soulaines en El Cabril.)

In 1990 publiceert NIRAS een rapport over de mogelijkheden om laagactief verwerkt afval aan land te bergen, als wisseloplossing voor de zeeberging. Drie opties worden hierin bestudeerd: berging in de Limburgse mijnen, oppervlakteberging en berging in de diepe ondergrond. Om diverse technische en socio-politieke redenen wordt de berging in de Limburgse mijnen niet meer in overweging genomen. De diepe berging wordt als een aanvaardbare wisseloplossing beschouwd. Het onderzoek van de berging van laagradioactief afval aan de oppervlakte wordt voortgezet en als referentie-oplossing beschouwd. De oppervlakteberging houdt in dat het radioactief afval in een betonnen structuur wordt ondergebracht aan de oppervlakte van de aarde. In dit rapport wordt een concept voorgesteld waarbij de natuurlijke barrière – het terrein – over gunstige hydrogeologische eigenschappen moet beschikken.

De regeringsverklaring van juni 1995 voorziet dat er “een definitieve keuze gemaakt moet worden inzake de berging van laagactief afval met korte halveringstijd, op grond van een onderzoek van verschillende mogelijkheden, en rekening houdend met de veiligheid en de verschillen in kostprijs voor de verschillende opties”. Er moet een vergelijkende studie gemaakt worden tussen de langdurige opslag en berging.

Op 16 januari 1998 besliste de Ministerraad dat zij met betrekking tot het laagactief en kortlevend afval verder wil werken in de richting van een definitieve oplossing of een oplossing die op termijn definitief kan worden.
De regering wil bovendien zo spoedig mogelijk de keuze maken tussen oppervlakteberging en diepe berging. Vooraf wil ze zeker weten dat deze oplossingen economisch te verantwoorden zijn, dat ze beide even veilig zijn voor de bevolking en dat ze uitgevoerd kunnen worden met het grootst mogelijke respect voor het leefmilieu.

Om de regering in staat te stellen op gefundeerde wijze te kiezen tussen oppervlakteberging en diepe berging, heeft de Minister van Economie aan NIRAS gevraagd om :

• kentering in de aanpak
• symbiose tussen technische en maatschappelijke aspecten
• actieve participatie van de lokale leefgemeenschap
• nieuw werkprogramma
• internationale belangstelling
  

Inzake het beheer van radioactief afval is de vrijwillige en actieve deelname van lokale gemeenschappen ongetwijfeld een innovatie. Zij krijgen wel degelijk de mogelijkheid om deel te nemen aan de uitwerking van het project en zijn geheel om er inderdaad invloed op uit te oefenen, steeds binnen de perken van de veiligheidsvereisten op korte en lange termijn.
Met de oprichting van deze partnerschappen heeft NIRAS geopteerd voor een stapsgewijze, omkeerbare en democratische besluitvorming en overleg met alle betrokken partijen. Het doel ervan is het beheer van laagactief kortlevend afval te integreren in een breder project dat perspectieven opent voor de betrokken regio en waarover een brede consensus bestaat. De oprichting van een lokaal partnerschap mag geenszins beschouwd worden als een vast engagement. De betrokken gemeenten en bevolkingen blijven te allen tijde soeverein in hun beslissing om het onderzoek al dan niet voort te zetten. Het bestaan van een partnerschap betekent in geen enkel geval dat er effectief laagactief en/of kortlevend afval afval op het grondgebied van de gemeente zal worden geborgen. Na goedkeuring door de betrokken gemeenteraden zullen de dossiers van de lokale partnerschappen voorgesteld worden aan de federale autoriteiten.
Vier gemeenten nemen vandaag deel aan dit werkprogramma van NIRAS : Fleurus en Farciennes in Wallonië. Mol en Dessel in Vlaanderen. In al deze gemeenten werden lokale partnerschappen opgericht (in Dessel in 1999 (STOLA, Studie en Overleggroep Laagactief Afval), in Mol in 2000 (MONA, Mols Overleg Nucleair Afval categorie A), in Fleurus-Farciennes eind februari 2003 (PaLoFF, Partenariat Local Fleurus-Farciennes)).

Het eerste partnerschap werd opgericht op 30 september 1999.
STOLA-Dessel, ofwel STudie- en Overleggroep Laagactief Afval - Dessel is een partnerschap tussen de gemeente Dessel (politieke, economische en sociale actoren) en NIRAS, de Nationale Instelling voor Radioactief Afval en verrijkte Splijtstoffen.
De lokale bevolking krijgt in STOLA-Dessel de kans om van bij de start en over de hele lijn inspraak te hebben over de eventuele berging van laagactief afval op grondgebied van de gemeente. STOLA werd eind 1999 opgericht om te onderzoeken of het technisch mogelijk is om het Belgisch laagradioactief afval voorgoed in Dessel te bergen.

http://www.stola.be/web/index-ovon.htm

Op 9 februari 2000 zag vzw Mols Overleg Nucleair Afval categorie A (MONA), het partnerschap tussen de gemeente Mol en NIRAS, het daglicht. De opdracht van MONA is om samen met inwoners van Mol een projectvoorstel uit te werken over een eventuele berging van laagradioactief en kortlevend afval in de gemeente Mol.

http://www.monavzw.be/

PaLoFF (Partenariat Local Fleurus-Farciennes, opgericht op 27 februari 2003) is een partnerschap tussen de Waalse gemeenten Fleurus en Farciennes en NIRAS. Een vertegenwoordiging van de politieke, economische en sociale actoren bestuderen de mogelijkheid van berging van laagactief kortlevend afval op de site van het IRE. Ook hier wordt nagegaan of het technisch én maatschappelijk aanvaardbaar is om er het Belgische laagactief kortlevend afval te bergen.

http://www.paloff.be/historique.php#p5

STOLA-Dessel overhandigt haar eindrapport – na vijf jaar intensieve werking – aan het gemeentebestuur van Dessel. In dit rapport komt STOLA-Dessel tot de conclusie dat het voor de Desselse bevolking aanvaardbaar is dat het Belgische laagradioactieve en kortlevende afval definitief geborgen wordt op Dessels grondgebied. Tenminste, als er wordt ingegaan op de voorwaarden en verwachtingen die leven bij de Desselaars. De voorstellen en voorwaarden die STOLA in haar eindrapport stelt, vormen een geïntegreerd bergingsproject : de technische én maatschappelijke voorwaarden vormen één geheel.
Hiermee heeft STOLA-Dessel gezorgd voor een primeur in het dossier van het langetermijnbeheer van het laagactieve en kortlevende afval. Als eerste toont de Desselse gemeenschap zich bereid om een duurzame oplossing aan te bieden voor het langetermijnbeheer van dit type afval.
Het is nu aan het gemeentebestuur om zich te buigen over dit rapport en te beslissen of Dessel zich kandidaat stelt voor de berging van het laagactieve en kortlevende afval, en onder welke concrete voorwaarden.
Voor meer informatie : zie www.stola.be

Als alles volgens planning verloopt, wordt verwacht dat het partnerschap MONA (Mol) eind januari 2005 z’n bevindingen zal overmaken aan de gemeenteraad van Mol. Als PaLoFF, het partnerschap in Fleurus en Farciennes, z’n werkzaamheden volgens planning kan afwerken, wordt de overhandiging aan de gemeenteraden van Fleurus en Farciennes verwacht in het eerste kwartaal van 2005. De beslissingen van de respectievelijke gemeenteraden worden volgens dezelfde planning verwacht later in het voorjaar 2005.

Eens de gemeenten zich uitgesproken hebben over de voorwaarden die zij stellen om een bergingsinstallatie op hun grondgebied te aanvaarden, kan in de volgende fase van het besluitvormingsproces de invulling van de lokale voorwaarden besproken worden met alle betrokken actoren. Ook bij deze besprekingen vormt de lokale inspraak een kritische succesfactor. Het is immers de uitdrukkelijke wens van alle betrokken actoren om de lokale inspraak te bestendigen in het verdere verloop van het dossier.

Het Forum on Stakeholder Confidence – FSC – werd opgericht door de “Radioactive Waste Management Comittee” van het Agentschap voor Kernenergie van de OESO met als voornaamste doelstelling de bevordering van het uitwisselen van informatie rond het thema van publieke participatie. Om meer inzicht te krijgen in de programma’s rond het beheer van afval in specifieke landen en de methodes die er werden gebruikt voor interactie met de verschillende belanghebbenden en -stellenden, wordt er jaarlijks in een bepaald land een workshop gehouden.

Een regeringsbeslissing ten gronde houdt de toewijzing in van één geïntegreerd bergingsproject aan één gemeente. Deze beslissing omvat het technisch bergingsconcept, de maatschappelijke integratie van dit project, de lokatie en sluitende afspraken voor de financieringsmodaliteiten. Daarna kan gestart worden met het klaarmaken van het vergunningsdossier voor het gekozen bergingsproject. Tal van vergunningen en een veiligheidsrapport zijn vereist vooraleer gestart kan worden met de bouw van de bergingsinstallatie. Ten vroegste in 2015-2020 kan een eventuele bergingsinstallatie operationeel worden. De operationele fase t.t.z. de vulling van de bergingsinstallatie zal ongeveer dertig jaar in beslag nemen. Daarna kan gestart worden met de finale afdekking en sluiting van de bergingsinstallatie, gevolgd door een controlefase van enkele honderden jaren. Nadien kan de bergingssite worden vrijgegeven voor andere doeleinden.

De gemeenteraad van Dessel keurt het eindrapport van STOLA-Dessel – met algemeen akkoord – goed in de zitting van 27 januari 2005. De beslissing van de gemeenteraden van Mol, Fleurus & Farciennes worden volgens de huidige planning verwacht in de loop van het jaar.

MONA (Mols Overleg Nucleair Afval Categorie A), het partnerschap tussen de gemeente Mol en NIRAS, geeft na meer dan vier jaar intensieve werking een gunstig advies voor de berging van categorie A-afval, mits wordt voldaan aan alle door hem gestelde voorwaarden. MONA werd opgericht om samen met geïnteresseerde inwoners na te gaan of een berging van categorie A-afval in de gemeente Mol technisch haalbaar en maatschappelijk aanvaardbaar is. Om deze vraag te beantwoorden engageerden vertegenwoordigers van politieke partijen, sociale, culturele, economische organisaties en milieuverenigingen, maar ook individuele Mollenaars zich in werkgroepen. Deze werkgroepen bestudeerden, met de hulp van experts allerlei belangrijke facetten van het onderwerp. De conclusies van hun werking werden op 27 januari 2005 overhandigd aan het gemeentebestuur van Mol.

Met het overhandigen van het rapport is het nu aan het gemeentebestuur van Mol om de gestelde voorwaarden te evalueren en te beslissen of de gemeente bereid is om de berging van laag- en middelactief kortlevend afval te aanvaarden, en zo ja, onder welke voorwaarden.

Voor meer informatie: zie www.monavzw.be

Als PaLoFF, het partnerschap in Fleurus en Farciennes, z'n werkzaamheden volgens planning afwerkt, wordt de overhandiging aan de gemeenteraden verwacht in het najaar 2005.

Als alle betrokken partijen formeel akkoord gaan met de voorwaarden van de gemeente(n) wordt de tot dan toe voorwaardelijke kandidatuur een definitieve kandidatuur.